Javna ustanova Muzej Bijelo Polje najstarija je zvanično osnovana ustanova kulture u ovom gradu. Osnovan je 31. januara 1957. godine, s ciljem da predstavi razvoj kulture, istorije, etnografije i umjetnosti Bijelog Polja i njegovog šireg područja.
Od svog osnivanja Muzej sprovodi intenzivnu djelatnost na prikupljanju, zaštiti i valorizaciji bogatog kulturno-istorijskog nasljeđa bjelopoljskog kraja.
Godine 1982. zgrada stare Ruždije je namjenski adaptirana za potrebe Muzeja, čime su značajno unaprijeđeni uslovi rada i obezbijeđen odgovarajući prostor za čuvanje i zaštitu velikog broja muzejskih predmeta.
Prema tipologiji i području koje pokriva, Muzej Bijelo Polje spada u grupu zavičajnih muzeja, čiji rad i izbor predmeta obuhvataju širu oblast od samog grada. U cilju unaprjeđenja i prezentacije svih vidova kulturnog stvaralaštva, Muzej prikuplja, stručno obrađuje, čuva i izlaže materijal i podatke od praistorije do savremenog doba, koji su od posebnog značaja za istoriju i kulturu ovog prostora.
Prema sadržaju i klasifikaciji muzejskog materijala, Muzej se ubraja u muzeje kompleksnog tipa i sadrži pet zbirki: arheološku, istorijsku, etnografsku, numizmatičku i umjetničku.
Sve zbirke registrovane su kao kulturna dobra kod Uprave za zaštitu kulturnih dobara Crne Gore – nekadašnjeg Zavoda za zaštitu spomenika kulture na Cetinju, u periodu od 1962. do 1964. godine, čime su stavljene pod zakonsku zaštitu.
Tokom višedecenijskog rada, Muzej je postao neraskidiv dio kulturnog, naučnog i obrazovnog života Bijelog Polja i Crne Gore. Aktivno je radio na promociji i očuvanju kulturne baštine, organizovao i učestvovao u brojnim arheološkim i etnološkim istraživanjima, prikupio i stručno obradio više od 5.000 predmeta, priredio nekoliko stalnih i više stotina povremenih izložbi, uspostavio tradicionalne manifestacije, unaprijedio izdavačku djelatnost i realizovao brojne projekte u oblasti muzeologije. Pored toga, Muzej uspješno sarađuje sa kulturnim, naučnim, visokoškolskim i obrazovnim institucijama u zemlji i regionu.
Zgrada u kojoj se danas nalazi Muzej predstavlja kulturno dobro od posebnog značaja, budući da se u njoj čuva više od 1.200 predmeta, koji čine dio pokretnih kulturnih dobara u okviru muzejskih zbirki registrovanih kao pokretno kulturno dobro. Izgrađena je u periodu od 1897. do 1905. godine za potrebe Ruždije – turske svjetovne četvorogodišnje državne škole, koja je radila do oslobođenja Bijelog Polja od turske vlasti 1912. godine. Nakon toga, Ukazom kralja Aleksandra 1926. godine, u ovoj zgradi osnovana je Niža realna gimnazija. Tokom Drugog svjetskog rata objekat je služio kao kasarna italijanske vojske, a u poslijeratnom periodu korišćen je za potrebe Škole učenika u privredi i Dječijeg vrtića, sve do formiranja Zavičajnog muzeja.
Povodom tridesetogodišnjice zaštite spomenika kulture, decembra 1975. godine, Savez društava konzervatora bivše SFRJ dodijelio je Povelju Muzeju Bijelo Polje za značajan doprinos u oblasti zaštite kulturnog nasljeđa.
